Działkowcy mogą stracić ogrody. Kontrole szamb na działkach ROD
Wytyczne w sprawie częstotliwości wywozu nieczystości na ROD mogą być inne niż szamb przy domach (fot. shutterstock/ Denis Klimov 3000)
Na terenie naszego kraju jest prawie pięć tysięcy Rodzinnych Ogródków Działkowych, które skupiają ponad 900 tysięcy działek. Obowiązują na nich takie same zasady użytkowania zbiorników na nieczystości, jak gdzie indziej. Mogą być kontrolowane przez gminy, bo sam Polski Związek Działkowców nie ma takich uprawnień.
- Gminne kontrole szamb dotyczą także tych, które znajdują się na Rodzinnych Ogródkach Działkowych, bo podlegają one tym samym przepisom, co przydomowe zbiorniki bezodpływowe i oczyszczalnie ścieków.
- Obowiązek zewidencjonowania i skontrolowania indywidualnych systemów gromadzenia ścieków został wprowadzony w 2022 roku na mocy nowelizacji Prawa wodnego oraz niektórych innych ustaw.
- Same zarządy ROD jako organy społecznej organizacji pozarządowej nie mają obowiązku, a często również organizacyjnych możliwości do kontroli częstotliwości odbioru ścieków jak również szczelności zbiorników.
- Wobec działkowców, którzy nie wypełniają obowiązków wynikających z ustawy, mogą wyciągać jednak konsekwencje statutowe: pozbawić ich członkostwa w PZD oraz wypowiedzieć umowę dzierżawy działkowej.
Około 10 milionów Polaków (ponad 2 miliony gospodarstw domowych) nie jest podłączonych do kanalizacji i korzysta z szamb lub przydomowych oczyszczalni ścieków. To jednak tylko szacunkowe dane. Te faktyczne możemy poznać niebawem, tj. po podsumowaniu prowadzonego przez gminy ewidencjonowania.
Na mocy zmienionych w 2022 roku przepisów gminy zostały bowiem zobowiązane do zewidencjonowania i skontrolowania indywidualnych systemów gromadzenia ścieków. Nowelizacja Prawa wodnego oraz niektórych innych ustaw wprowadziła też kary nakładane zarówno na mieszkańców, jak i na gminy.
Sprawozdanie za 2023 r. samorządy musiały złożyć do końca kwietnia 2024 r. do wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska oraz dyrektora regionalnego Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie. 9 sierpnia 2024 roku minął natomiast czas na przeprowadzenie kontroli u mieszkańców.
Kontrole i sprawozdania objęły gospodarstwa domowe, w jakim zakresie - okaże się po podsumowaniu ich wyników. Jak wynika jednak z opublikowanego w maju 2024 roku raportu Banku Gospodarstwa Krajowego i idea 3W we współpracy z Instytutem Edukacji Środowiskowej w 2023 r. gminy skontrolowały zaledwie 25 proc. nieruchomości wyposażonych w zbiorniki bezodpływowe lub przydomowe oczyszczalnie ścieków. Prace nad kolejnym, uaktualnionym raportem na ten temat niebawem się rozpoczną.
Same gospodarstwa domowe to jednak nie jedyne nieruchomości wyposażone w szamba. Znajdują się one także na wyposażeniu ogródków działkowych. Jaka to skala?
Działkowcy podlegają tym samym przepisom, co pozostali użytkownicy szamb
Jak podaje Polski Związek Działkowców (PZD), obecnie w Polsce istnieje prawie pięć tysięcy Rodzinnych Ogródków Działkowych, które skupiają ponad 900 tysięcy działek o łącznej powierzchni przekraczającej 40 tysięcy hektarów. Zapytaliśmy w zarządzie PZD, jak uregulowana jest kwestia nieczystości na ogródkach oraz czy prowadzone są tam kontrole na wzór tych gminnych.
Działkowców w tym zakresie obowiązują przepisy regulaminu ROD. Zgodnie z paragrafem 43 mają oni możliwość wyposażenia działki w szczelny zbiornik na nieczystości ciekłe
- odpowiada Eugeniusz Kondracki, prezes PZD.
I dodaje, że "odpowiedzialność za warunki sanitarne ponosi działkowiec, który wobec organów ROD zobowiązany jest powiadomić pisemnie o zamiarze budowy takiego zbiornika, wskazując na jego usytuowanie na działce w miejscu zapewniającym swobodny dostęp wozu asenizacyjnego".
Fragment regulaminu ROD (źródło: PZD)
Prezes zauważa, że eksploatacja tych urządzeń, w tym przede wszystkim wywóz nieczystości i ich utylizacja, może być prowadzona "na warunkach określonych w przepisach powszechnie obowiązujących". W tym zakresie działkowców obowiązują więc przepisy ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz obowiązkach nałożonych na gminy w zakresie prowadzenia ewidencji zbiorników bezodpływowych.
- PZD uznaje, że działkowcy i działki w ROD w tym zakresie podlegają regulacjom w takim samym zakresie, jak inne zobowiązane podmioty i w takim samym zakresie mogą być kontrolowane przez uprawnione organy - informuje Eugeniusz Kondracki.
Przypomina przy tym, że organy PZD jako organy stowarzyszenia ogrodowego nie posiadają kompetencji do egzekwowania przestrzegania prawa, takich jakie mają organy administracji. W efekcie zarządy ROD wobec działkowców, którzy nie wypełniają obowiązków wynikających z ustawy, mogą wyciągać wyłącznie konsekwencje statutowe. Ograniczają się one do pozbawienia członkostwa w PZD oraz wypowiedzenia umowy dzierżawy działkowej.
Prezes PZD zaznacza, że zarządy ROD powinny aktualnie dysponować informacjami, które pozwolą na identyfikację działek, na których są zbiorniki bezodpływowe i takie informacje mogę przekazywać właściwym sobie władzom lokalnym. Same zarządy ROD jako organy społecznej organizacji pozarządowej nie mają jednak wyraźnie określonego obowiązku, a często również organizacyjnych możliwości do kontroli częstotliwości odbioru ścieków, jak również szczelności zbiorników.
Gmina kontroluje szamba na działkach, jednak wytyczne w sprawie częstotliwości wywozu mogą być tam inne
Wojciech Witowski, szef Instytutu Edukacji Środowiskowej i prezes firmy "Ścieki Polskie" przyznaje, że kontrole odbywają się także na Rodzinnych Ogródkach Działkowych, bo podlegają one tym samym przepisom.
- Najczęściej ogrody działkowe jest to jedna duża działka w ramach prawa geodezyjnego i posiada umowny podział na działki użytkowane przez poszczególnych działkowców. Dlatego też kwestie operacyjne, jak przeprowadzone są kontrole są najczęściej ustalane pomiędzy zarządem rodzinnego ogrodu działkowego a urzędem gminy. Może to odbywać się dwojako: mogą być to kontrole przeprowadzone bezpośrednio na wyznaczonych umownie działkach użytkowanych przez pojedynczych działkowców, lub mogą być przeprowadzone grupowo, przy wsparciu takich organów jak zarząd ROD. Kontrolowane są dokumenty, czyli umowy i dowody wywożenia ścieków.
Witowski podkreśla, że jeśli chodzi o częstotliwość i zasady prowadzenia kontroli na ROD, to nie ma żadnych innych wytycznych niż te w ustawie, natomiast jest możliwość stworzenia osobnych wytycznych do takich kontroli.
- Jeżeli gmina zdecyduje się na to w swojej uchwale prawa miejscowego, to jest taka możliwość. Mamy klientów, którzy np. ustalają dla ROD-ów rzadsze częstotliwości wywozów - mówi.